มูลเหตุกัมมัฏฐาน ข้อที่๒
นายใจมาได้ฟังคำสอนของครูบาแล้ว
อยู่ไปไม่นานก็ไปนั่งอยู่ฝั่งสระน้ำแห่งหนึ่ง ก็เห็นกลตัวหนึ่งนั่งอยู่ก้านดอกบัว
ดูข้างบนก็เห็นผึ้งตอมดอกบัวอยู่ นายใจว่า กบตัวนั้นจักแอบกินแม่ผึ้งอันจะมาเอาเกสรดอกบัวนั้นหรือ
นายใจมาเห็นเหตุนี้แล้ว ก็กลับมากราบเรียนครูบา
ครูบาขาวปีสอนกัมมักฐาน
ข้อที่ ๒
ครูบาก็เทศนาว่า แม่ผึ้งมันเป็นสัตว์แท้ๆ
ก็รู้แสวงหาเกสรดอกไม้ถ้าเราได้บวชเป็นภิกษุก็ดี ได้บวชเป็นสามเณรก็ดี ได้บวชเป็นชีผ้าขาวก็ดี
เป็นคนคฤหัสถ์ก็ดี เราควรแสวงหาเกสร คือ รสพระธรรมของพระพุทธเจ้า
เกสร คือ รสพระธรรม มีตามหัวตามหางตามหน้ากระดาษก็มีถมไป เราควรแสวงหา เอาเกสรรสธรรมที่ละเอียดไว้กับตัวกับใจพอแล้ว
ธรรมนี้ก็มีหลายคัมภีร์ ถ้าเราเรียนไปมากๆ ก็จักพาให้เหลวไหลก็เพราะธรรมจักพาให้ขยันก็เพราะธรรม
ดอกไม้ดอกใหญ่ก็มี ดอกน้อยก็มีดอกหอมก็มี ดอกไม่หอมก็มี แม่ผึ้งก็ยังไม่เอาไปหมด
ก็เอาเท่าที่หาเอาได้ก็เอาแต่อันหอมๆ หวานๆ เท่านั้น
ถ้าเราได้เกสรธรรมอ่อนละเอียดแล้ว เราควรที่จะค่อยกระทำบำเพ็ญเพียรไปเป็นดั่งแม่ผึ้งกระทำเพียร
เพื่อเอาเกสรน้ำหวานดอกไม้นั้นเอาด้านบนก็มี เอาด้านข้างก็มี เอาด้านล่างก็มี มันก็ยังเพียรเอาน้ำหวานจนเต็มจนพอใจ
เอาเกสรดอกไม้ติดปากจนเต็มจนพอใจ น้ำมันยังไม่ไหลออกจากดอกไม้ลงปากของตนเอง น้ำหวานดอกไม้อ่อนยิ่งกว่าอ่อนประมาณเม็ดข้าวสารหักครึ่งกระเด็นใส่ก็แตก
แม่ผึ้งก็เพียรไต่ไปเป็นชั้นๆ น้ำหวานนั้นก็ยังไม่แตกกระเซ็น
เหตุนี้เราควรบำเพ็ญไปทีละเล็กทีละน้อย เกสรคือ รสพระธรรมจึงจักมีรสหอมหลาน แม่ผึ้งมันก็เอาเกสรดอกไม้ทีละเล็กทีละน้อย
เอามาผสมกันก็ยังหอมยังหวาน เราได้บวชเป็นพระภิกษุก็ดีได้บวชเป็นสาเณรก็ดี ได้บวชเป็นชีผ้าขาวก็ดี
เป็นคนคฤหัสถ์ก็ดี มีแต่อยู่ๆ กินๆ ไปๆ มาๆ ไม่แสวงหาเกสรคือ รสพระธรรมนั้น ก็เปรียบได้กับกบที่เฝ้าก้านดอกบัวนั้น
นิทานกัมมัฏฐาน
ข้อที่ ๒
ยังมีชาย ๔ คนพี่น้อง น้องคนที่
4 นั้นปรารถนาจะเป็นพระพุทธเจ้าพี่คนที่ ๓ นั้นว่า ถ้าน้องได้เป็นพระพุทธเจ้านั้น
พี่จักเอาขนตามร่างกายมาบูชา ส่วนพี่คนที่ ๒ นั้นว่า ถ้าน้องได้เป็นพระพุทธเจ้า
พี่จักเอาขี้ไคลมาบูชา พี่คนโตก็ว่าพวกน้องๆ นี้โง่ น้องคนเล็กปรารถนาเป็นพระพุทธเจ้าก็พากันเอาขนและขี้ไคลมาบูชา
ต่อมาอีกไม่นาน น้องคนที่ ๔ ก็ได้เป็นพระพุทธเจ้า พี่คนที่ ๓ นั้นได้เกิดเป็นนกยูง
ในล้านนานั้นมีประเพณีพุทธาภิเษกพระพุทธรูป มีการเอาหางนกยูงมาพัดเป็นพุทธบูชา
ส่วนพี่คนที่ ๒ นั้นเกิดมาเป็นแม่ผึ้งก็เอาขี้ผึ้งมาฝั้นทำเทียนจุดเป็นพุทธบูชา
พี่คนโต นั้นได้เกิดเป็นกบนั่งอยู่เฝ้าดอกบัว ให้แม่ผึ้งมาเอาเกสรดอกบัว เพราะบุพกรรมที่พี่คนโตด่าน้องๆ
ว่าเป็นคนโง่นั้นเอง
ครูบาขาวปีสอนกัมมักฐาน
ข้อที่๒
ถ้าเราได้บวชเป็นพระภิกษุก็ดี
ได้บวชเป็นสามเณรก็ดี ได้บวชเป็นชีผ้าขาวก็ดี เป็นคฤหัสถ์ก็ดี ก็ควรแสวงหารสธรรมอันหอมหวาน
อันควรเป็นกัมมัฏฐาน อันมั่นคง อันไม่หวั่นไหว เป็นดั่งแม่ผึ้งแสวงหาเกสรดอกไม่มาทำรังนั้น
อนึ่ง ให้พยายามกระทำเพียรปฏิบัติไปให้มั่นคงเป็นดั่งแม่ผึ้งแสวงหาน้ำหวานนั้น
จึงจะเจริญด้วยกัมมัฏฐาน ก็จักได้เป็นที่พึ่งแก่โลก โลกก็จักได้พึ่งเรา