ปรัชญา   

D

deductive นิรนัย
definition, ostensive การนิยามโดยยกตัวอย่าง
deism เทวัสนิยม
deity ๑. เทวภาพ ๒. เทวดา
deontological theory ทฤษฎีกรณียธรรม
deontology กรณียธรรม
description, knowledge by ความรู้โดยบอกเล่า
destiny พรหมลิขิต, เทวลิขิต
determination การพิจารณากำหนด
determinism นิยัตินิยม
determinism, economic นิยัตินิยมทางเศรษฐกิจ
dialectic ๑. วิภาษวิธี ๒. ปฏิพัฒนาการ ๓. ตรรกศาสตร์
dialectical materialism วัตถุนิยมปฏิพัฒนาการ
direct realist theory of perception ทฤษฎีสัญชานเชิงสัจนิยมโดยตรง
disjunctive เชิงเลือก
distribution การกระจาย
distributive justice ความยุติธรรมในการจัดสรร
doctrine of the mean หลักมัชฌิม
dogma สิทธันต์, คำสอนต้องเชื่อ
dogmatism สิทธันตนิยม
dualism ทวินิยม

E

economic determinism นิยัตินิยมทางเศรษฐกิจ
ecstasy ปีติสานติ์
effect ผล
efficient cause สัมฤทธิเหตุ, สัมฤทธิปัจจัย
ego อัตตา
egoism ๑. อัตตานิยม ๒. อัตตัตถนิยม
egotism อติมานะ
element ธาตุ
emergence การอุบัติ
emergent evolution อุบัติวิวัฒนาการ
emotion อาเวค
emotive เชิงอาเวค
emotive theory of ethics อาเวคนิยม
emotivism อาเวคนิยม
empirical เชิงประจักษ์, เชิงประสบการณ์
empirical apperception ประจักษวิสัญชาน
empirical knowledge ความรู้เชิงประจักษ์, ความรู้เชิงประสบการณ์
empirical truth ความจริงเชิงประจักษ์, ความจริงเชิงประสบการณ์
empiricism ประสบการณ์นิยม
empiricism, logical ประสบการณ์นิยมเชิงตรรก
end จุดหมายปลายทาง
enlightenment การตรัสรู้, การรู้แจ้ง
Enlightenment, the ยุคสว่าง
entelechy สัมฤทธิภาวะ
enthymeme ตรรกบทย่อ, ปรัตถานุมานย่อ
entity สิ่ง
epiphenomenalism อนุปรากฏการณ์นิยม
epistemology ญาณวิทยา
error ความเคลื่อนคลาด
essence สาระ, สารัตถะ, แก่นสาร
ethical naturalism ธรรมชาตินิยมทางจริยศาสตร์
ethics จริยศาสตร์
ethics, emotive theory of อาเวคนิยม
ethics, naturalistic จริยศาสตร์แบบธรรมชาตินิยม
evil ชั่วร้าย, ความชั่วร้าย
evolution, emergent อุบัติวิวัฒนาการ
excluded middle, law of กฎนิรมัชฌิม
existence ความมีอยู่, การดำรงอยู่
existentialism อัตถิภาวนิยม
explication อรรถวิภาค
extrinsic value ค่านอกตัว

F

fact ข้อเท็จจริง
faculty สมรรถพล, อินทรีย์
fallacy เหตุผลวิบัติ
fallacy, naturalistic ความผิดพลาดของธรรมชาตินิยม
falsifiability principle หลักพิสูจน์ว่าเป็นเท็จ
falsifiable ซึ่งอาจพิสูจน์ว่าเป็นเท็จ
falsification การพิสูจน์ว่าเป็นเท็จ
fatalism ชะตานิยม
fatalistic ตามชะตากรรม
final cause อันตเหตุ, อันตปัจจัย
finite อันตะ
First Mover องค์ปฐมกร
first principle ปฐมธาตุ
form แบบ, รูปแบบ
formal cause รูปเหตุ, รูปปัจจัย
freedom เสรีภาพ
free will เจตจำนงเสรี
From แบบ

H

happiness ความสุข
harmony ความบรรสาน, ภาวะบรรสาน
hedonism สุขารมณ์นิยม, รตินิยม
heresy มิจฉาทิฐิ, นอกรีต
hermeneutics อรรถปริวรรตศาสตร์
heterodox นาสติกะ, ลัทธิอื่น
heterogeneity ภาวะวิวิธพรรณ, ภาวะวิวิธพันธุ์
heteronomy อัญญาณัติ
historical materialism วัตถุนิยมทางประวัติศาสตร์, สสารนิยมทางประวัติศาสตร์
historicism ประวัติศาสตรนิยม
holism ๑. สัมพฤตินิยม ๒. ลัทธิองค์รวม
holy ศักดิ์สิทธิ์
homogeneity ภาวะเอกพรรณ, ภาวะเอกพันธ์
humanism มนุษยนิยม
humanitarianism มนุษยธรรมนิยม
humanity ๑. มนุษยธรรม ๒. มนุษยชาติ
hylomorphism สสารรูปนิยม
hypothetical imperative คำสั่งมีเงื่อนไข

I

Idea; idea มโนภาพ, มโนคติ
idea, adventitious พาหิรกมโนภาพ
idea, innate สหชาติกมโนภาพ, มโนภาพแต่กำเนิด
ideal อุดมคติ
idealism จิตนิยม
idealism, absolute จิตนิยมสัมบูรณ์
idealism, objective จิตนิยมวัตถุวิสัย, จิตนิยมปรวิสัย
idealism, Platonic จิตนิยมแบบเพลโต
idealism, subjective จิตนิยมอัตวิสัย
idealism, transcendental จิตนิยมอุตรวิสัย
idealistic theory of perception ทฤษฎีสัญชานเชิงจิตนิยม
identity เอกลักษณ์
identity, law of กฎเอกลักษณ์
ideology คตินิยม
idol รูปเคารพ, เทวรูป
illusion มายา
image จินตภาพ
imagination จินตนาการ
immanence อัพภันตรภาพ
immaterialism อสสารนิยม
immediate knowledge ความรู้โดยตรง
immoral ผิดศีลธรรม
immortality อมตภาพ
imperative, categorical คำสั่งเด็ดขาด
imperative, conditional คำสั่งมีเงื่อนไข
imperative, hypothetical คำสั่งมีเงื่อนไข
implication การส่อความ
imply ส่อความ
impression ความประทับ, รอยประทับ
incontinence ความไม่ยับยั้ง
indeterminism อนิยัตินิยม
individual ปัจเจก, ปัจเจกบุคล
individualism ปัจเจกนิยม
individualism, methodological วิธิปัจเจกนิยม
induction การอุปนัย
inductive อุปนัย
inference การอนุมาน
infinite อนันต์
infinity อนันตภาพ
innate สชาติกะ, แต่กำเนิด
innate idea สชาติกมโนภาพ, มโนภาพแต่กำเนิด
instrumentalism อุปกรณ์นิยม
intellect ปัญญา, พุทธิปัญญา
intellectualism พุทธิปัญญานิยม
interactionism อันตรกิริยานิยม
intrinsic value ค่าในตัว
introspection อันตรวินิจ, การพินิจภายใน
intuition อัชฌัตติกญาณ, การรู้เอง
intuitionism อัชฌัตติกญาณนิยม
invalidity ความไม่สมเหตุสมผล

J

judgement; judgment พินิศจัย, การตัดสิน
judgement, aesthetic; judgment, aesthetic การตัดสินเชิงสุนทรียภาพ
judgment; judgement พินิศจัย, การตัดสิน
judgment, aesthetic; judgement, aesthetic การตัดสินเชิงสุนทรียภาพ
justice ความยุติธรรม
justice, corrective ความยุติธรรมเพื่อแก้ไขความประพฤติ
justice, distributive ความยุติธรรมในการจัดสรร
justice, retributive ความยุติธรรมเพื่อสนองตอบ
justice, utilitarian ความยุติธรรมทางประโยชน์นิยม
justification การให้เหตุผล

K

knower ผู้รู้
knowledge ความรู้
knowledge, a posteriori ความรู้หลังประสบการณ์
knowledge, a priori ความรู้ก่อนประสบการณ์
knowledge by acquaintance ความรู้โดยประจักษ์
knowledge by description ความรู้โดยบอกเล่า
knowledge, empirical ความรู้เชิงประจักษ์, ความรู้เชิงประสบการณ์
knowledge, immediate ความรู้โดยตรง
knowledge, objective ความรู้เชิงปรวิสัย, ความรู้เชิงวัตถุวิสัย
knowledge, object of สิ่งที่ถูกรู้, อารมณ์
knowledge, subjective ความรู้เชิงอัตวิสัย, ความรู้เชิงจิตวิสัย
knowledge, theory of ญาณวิทยา
known สิ่งที่ถูกรู้

M

major premise; major premiss ข้อตั้งหลัก
major premiss; major premise ข้อตั้งหลัก
major term คำหลัก, พจน์หลัก
Marxism ลัทธิมาร์กซิสต์
material cause วัสดุเหตุ, วัสดุปัจจัย
materialism วัตถุนิยม, สสารนิยม
materialism, dialectical วัตถุนิยมปฏิพัฒนาการ
materialism, historical วัตถุนิยมทางประวัติศาสตร์, สสารนิยมทางประวัติศาสตร์
mathematical logic คณิตตรรกศาสตร์, คณิตตรรกวิทยา
matter สสาร
maxim คติบท
mean มัชฌิม
mean, doctrine of the หลักมัชฌิม
means วิธีการ, วิถีทาง
mechanism จักรกลนิยม
meditation ๑. สมาธิ, การเข้าสมาธิ ๒. การรำพึงธรรม
meliorism วรนิยม
mentalism มโนนิยม
mental phenomena ปรากฏการณ์ทางจิต
metaethics อภิจริยศาสตร์
metalanguage อภิภาษา
metalogic อภิตรรกศาสตร์, อภิตรรกวิทยา
metamathematics อภิคณิตศาสตร์
metaphysics อภิ
metempsychosis การเวียนว่ายตายเกิด
methodological individualism วิธิปัจเจกนิยม
methodological solipsism วิธิเอกัตนิยม
methodology วิธีวิทยา
methodology, solipsistic วิธิเอกัตนิยม
middle term คำกลาง, พจน์กลาง
middle way ทางสายกลาง, มัชฌิมาปฏิปทา
mind จิต
mind, absolute จิตสัมบูรณ์
mind-body relation ความสัมพันธ์ระหว่างกายกับจิต
minor premise; minor premiss ข้อตั้งรอง
minor term คำรอง, พจน์รอง
modal logic ตรรกศาสตร์อัญรูป, ตรรกวิทยาอัญรูป
mode อัญรูป
monad โมนาด
monism เอกนิยม
monotheism เอกเทวนิยม
moral ทางศีลธรรม
moralities หลักศีลธรรม
morality ศีลธรรม
morals หลักจริยธรรม
mores จารีต
motivation การจูงใจ, แรงจูงใจ
motive เหตุจูงใจ
mystic รหัสยิก
mystical เชิงรหัสยะ
mystic รหัสยิก
mystical เชิงรหัสยะ
mysticism รหัสยลัทธิ
myth เรื่องปรัมปรา
mythology ๑. ประมวลเรื่องปรัมปรา ๒. ปรัมปราวิทยา, ปุราณวิทยา

N

naive realism สัจนิยมสามัญ
naturalism ธรรมชาตินิยม
naturalism, ethical ธรรมชาตินิยมทางจริยศาสตร์
naturalistic ethics จริยศาสตร์แบบธรรมชาตินิยม
naturalistic fallacy ความผิดพลาดของธรรมชาตินิยม
natural law กฎธรรมชาติ
nature, uniformity of ภาวะเอกรูปแห่งธรรมชาติ
nescience ความไม่อาจรู้ได้
nihilism สุญนิยม
nominalism นามนิยม
non-Being; non-being อสัต, อภาวะ
non-ego; non-self อนัตตา
norm ปทัฏฐาน, ปทัสถาน, บรรทัดฐาน
normative เชิงปทัฏฐาน, เชิงปทัสถาน, เชิงบรรทัดฐาน
noumena (pl.); noumenon นูเมนอน
nous (Gk.) อนุตรจิต

O

objective วัตถุวิสัย, ปรวิสัย, ปรนัย
objective idealism จิตนิยมวัตถุวิสัย, จิตนิยมปรวิสัย
objective knowledge ความรู้เชิงปรวิสัย ความรู้เชิงวัตถุวิสัย
object language กรรมภาษา
object of consciousness; object of knowledge สิ่งที่ถูกรู้, อารมณ์
obligation พันธะ, ข้อผูกพัน
Occam's razor; Ockam's razor; Ockham's razor มีดโกนอ็อกคัม
occasionaslism โอกาสนิยม
Ockam's razor; Occam's razor; Ockham's razor มีดโกนอ็อกคัม
omniscience สัพพัญญุตา
omniscient สัพพัญญู
ontological argument; ontological proof การให้เหตุผลทางภววิทยา, ข้อพิสูจน์ทางภววิทยา

ontology ภววิทยา
optimism สุทรรศนนิยม, สุนิยม
organism องคาพยพ, อินทรียภาพ
orthodox ทรรศนะดั้งเดิม
ostensive definition การนิยามโดยยกตัวอย่าง

P

pain ทุกขารมณ์
panpsychism สรรพจิตนิยม
pantheism สรรพเทวนิยม
paradox ปฏิทรรศน์
paradoxes, Zeno's ปฏิทรรศน์ของซีโน
paradox, Russell's ปฏิทรรศน์ของรัสเซลล์
parallelism ลัทธิขนาน
parallelism, psycho-physical ลัทธิขนานระหว่างกายกับจิต
parsimony, law of กฎการประหยัด
particular เฉพาะราย, เฉพาะส่วน, สิ่งเฉพาะ
particular proposition ประพจน์เฉพาะ, ญัตติเฉพาะ
passion กัมมภาวะ
passive อกัมมันต์
passivity อกัมมันตภาพ
perceive กำหนดรู้, รับรู้
perception สัญชาน
perception, theories of ทฤษฎีสัญชาน
personalism บุคคลลักษณนิยม
personality บุคลิกภาพ
pessimism ทุทรรศนนิยม, ทุนิยม
phenomena (pl.); phenomenon ปรากฏการณ์
phenomenalism ปรากฏการณ์นิยม
phenomena, mental ปรากฏการณ์ทางจิต
phenomenology ปรากฏการณ์วิทยา
phenomenon; phenomena (pl.) ปรากฏการณ์
philosophy, political การเมือง
philosophy, process กระบวนการ
philosophy, social สังคม
Platonic idealism จิตนิยมแบบเพลโต
pleasure สุขารมณ์
pluralism พหุนิยม
political philosophy การเมือง
polytheism พหุเทวนิยม
positivism ปฏิฐานนิยม
positivism, logical ปฏิฐานนิยมเชิงตรรก
postulate มูลบท
potency ศักยภาวะ, พลัง
potential ศักยะ
potentiality ศักยภาพ, ภาวะแฝง
pragmatic theory of truth ทฤษฎีความจริงแบบปฏิบัตินิยม
pragmatism ปฏิบัตินิยม
predestination พรหมลิขิต, เทวลิขิต
premise; premiss ข้อตั้ง
premise, major; premiss, major ข้อตั้งหลัก
premise, minor; premiss, minor ข้อตั้งรอง
premiss; premise ข้อตั้ง
premiss, major; premise, major ข้อตั้งหลัก
premiss, minor; premise, minor ข้อตั้งรอง
primary quality คุณสมบัติปฐมภูมิ
principle หลักการ
pragmatic theory of truth ทฤษฎีความจริงแบบปฏิบัตินิยม
pragmatism ปฏิบัตินิยม
predestination พรหมลิขิต, เทวลิขิต
premise; premiss ข้อตั้ง
premise, major; premiss, major ข้อตั้งหลัก
premise, minor; premiss, minor ข้อตั้งรอง
premiss; premise ข้อตั้ง
premiss, major; premise, major ข้อตั้งหลัก
premiss, minor; premise, minor ข้อตั้งรอง
primary quality คุณสมบัติปฐมภูมิ
principle หลักการ
principle, falsifiability หลักพิสูจน์ว่าเป็นเท็จ
principle, first ปฐมธาตุ
principle, verifiability หลักพิสูจน์ว่าเป็นจริง
process philosophy กระบวนการ
proof, ontological การให้เหตุผลทางภววิทยา, ข้อพิสูจน์ทางภววิทยา
proposition ประพจน์, ญัตติ
proposition, particular ประพจน์เฉพาะ, ญัตติเฉพาะ
proposition, universal ประพจน์สากล, ญัตติสากล
pseudo-statement ข้อความเทียม
psychologism จิตวิทยานิยม
psycho-physical parallelism ลัทธิขนานระหว่างกายกับจิต
Pure Act กิริยภาพบริสุทธิ์

Q

quality ๑. คุณภาพ ๒. คุณสมบัติ
quality, primary คุณสมบัติปฐมภูมิ
quality, secondary คุณสมบัติทุติยภูมิ
quantification การกำหนดปริมาณ
quantity ปริมาณ

R

rationalism เหตุผลนิยม
rationalization การหาเหตุผลเข้าข้างตนเอง
razor, Occam's; razor, Ockam's; razor, Ockham's มีดโกนอ็อกคัม
reactionary พวกปฏิกิริยา
real เป็นจริง
realism สัจนิยม
realism, naive สัจนิยมสามัญ
reality ๑. ความเป็นจริง ๒. สิ่งเป็นจริง
reality, ultimate ความเป็นจริงอันติมะ
reductionism; reductivism คตินิยมลดทอน
reflection การไตร่ตรอง
relation, mind-body ความสัมพันธ์ระหว่างกายกับจิต
relative สัมพัทธ์
relativism สัมพัทธนิยม
representative theory ทฤษฎีตัวแทน
retributive justice ความยุติธรรมเพื่อสนองตอบ
revelation วิวรณ์
romanticism จินตนิยม, ลัทธิโรแมนติก
Russell's paradox ปฏิทรรศน์ของรัสเซลล์

S

sceptic; skeptic นักวิมตินิยม, นักกังขาคติ
scepticism; skepticism วิมตินิยม, กังขาคติ
secondary quality คุณสมบัติทุติยภูมิ
selective theory of perception ทฤษฎีสัญชานเชิงเลือกสรร
self อัตตา, ตัวตน
self-consciousness อัตพิชาน, ความสำนึกตน
self-contradiction ความขัดแย้งในตัว
self-evident ประจักษ์ชัดในตัว
semantics อรรถศาสตร์
sensation ผัสสาการ, เพทนาการ
sensationalism; sensationism ผัสสาการนิยม
sensationism; sensationalism ผัสสาการนิยม
sense ประสาทสัมผัส
sense-data ข้อมูลทางประสาทสัมผัส
sense-objects สิ่งที่ถูกรู้, อารมณ์
sensibile (L.) สิ่งที่รู้ได้ทางประสาทสัมผัส
sensible ที่รู้ได้ทางประสาทสัมผัส
set เซต
set theory ทฤษฎีเซต
skeptic; sceptic นักวิมตินิยม, นักกังขาคติ
skepticism; scepticism วิมตินิยม, กังขาคติ
socialism สังคมนิยม
social philosophy สังคม
solipsism เอกัตนิยม
solipsism, methodological; solipsistic methodology วิธิเอกัตนิยม
soul วิญญาณ
soul, world วิญญาณโลก
space อวกาศ
species ชนิด
speculation การคาดคะเน, การเก็งความจริง
spirit จิต
spiritualism เจตนิยม
statement, analytic ข้อความวิเคราะห์
statement, categorical ข้อความเด็ดขาด
statement, pseudo- ข้อความเทียม
statement, statistical ข้อความสถิติ
statement, synthetic ข้อความสังเคราะห์
statistical statement ข้อความสถิติ
statistical syllogism ตรรกบทสถิติ, ปรัตถานุมานสถิติ
stoicism ลัทธิสโตอิก
struggle, class การต่อสู้ระหว่างชนชั้น
subjective จิตวิสัย, อัตวิสัย, อัตนัย
subjective idealism จิตนิยมอัตวิสัย
subjective knowledge ความรู้เชิงอัตวิสัย, ความรู้เชิงจิตวิสัย
substance สาระ, แก่น
summum bonum สิ่งประเสริฐสุด
supernatural เหนือธรรมชาติ
syllogism ตรรกบท, ปรัตถานุมาน
syllogism, categorical ตรรกบทเด็ดขาด, ปรัตถานุมานเด็ดขาด

T

tautology ประพจน์ซ้ำความ
teleology อันตวิทยา
term คำ, พจน์
term, logical คำตรรก
term, major คำหลัก, พจน์หลัก
term, middle คำกลาง, พจน์กลาง
term, minor คำรอง, พจน์รอง
theism เทวนิยม
theology เทววิทยา
theories of perception ทฤษฎีสัญชาน
theory, deontological ทฤษฎีกรณียธรรม
theory of knowledge ญาณวิทยา
theory of types ทฤษฎีจัดระดับ
theory, representative ทฤษฎีตัวแทน
theory, set ทฤษฎีเซต
thesis ภาวะพื้นฐาน
time กาล
transcendence อุตรภาพ
transcendental apperception อุตรวิสัญชาน, วิสัญชานอุตรวิสัย
transcendental ego of apperception อุตรอัตตาแห่งวิสัญชาน
transcendental idealism จิตนิยมอุตรวิสัย
transcendental unity of apperception อุตรเอกภาพแห่งวิสัญชาน
transmigration of soul การเวียนว่ายตายเกิด
truth ความจริง
truth, coherence theory of ทฤษฎีความจริงแบบสหนัย
truth, correspondence theory of ทฤษฎีความจริงแบบสมนัย
truth, empirical ความจริงเชิงประจักษ์, ความจริงเชิงประสบการณ์
truth, logical ตรรกสัจจะ, ความจริงเชิงตรรก
truth, pragmatic theory of ทฤษฎีความจริงแบบปฏิบัตินิยม
truth, ultimate ปรมัตถสัจ, อันติมสัจ
truth-value ค่าความจริง
types, theory of ทฤษฎีจัดระดับ

W

way, middle ทางสายกลาง, มัชฌิมาปฏิปทา
will เจตจำนง
will, free เจตจำนงเสรี
world soul วิญญาณโลก

Z

Zeno's paradoxes ปฏิทรรศน์ของซีโน