เมืองไทย มิใช่เมืองนอก อย่าทำตัวเป็นขี้ครอก เดินตามเขา (ตอนแรก)

จากการทำงานในวงการก่อสร้างมา หลายครั้งที่ผมได้มีส่วนเข้าไปร่วมรับรู้ขั้นตอนการออกแบบทางด้านสถาปัตยกรรม หรือบางครั้งเป็นงานระบบต่างๆ รวมทั้งจากสภาพงานก่อสร้างที่พบเห็นได้ทั่วไป ปัญหาที่พบได้เสมอ (ซึ่งเป็นปัญหาระดับรากเหง้าของสังคมไทย) คือการประยุกต์ใช้รูปแบบทางสถาปัยตกรรมที่ไม่เหมาะสมกับภูมิอากาศ และสภาพสังคมในบ้านเรา การขาดความเป็นตัวของตัวเองทางภูมิปัญญาของคนไทยในทุกระดับ แม้แต่ในแวดวง สถาปนิก วิศวกร แพทย์ ปัญญาชนบางคนของเรายังไม่ได้ค้นหาหนทางที่เหมาะกับท้องที่ มากเท่ากับการขวนขวายเดินตามชาวต่างชาติซึ่งก็ดี แต่ตามไปดูเค้ามาแล้วน่าจะวีธีการของเราเองด้วย ผมขอยกตัวอย่างในเรื่องการก่อสร้างนะครับ

ในการออกแบบสิ่งก่อสร้างหนึ่งๆ ไม่ว่าจะเป็นบ้าน หรืออาคารเพื่อการพาณิชย์ใดๆเราจะเห็นได้ว่ารูปทรงอาคารในปัจจุบันได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมจากประเทศพัฒนาแล้ว อย่างมาก โชคร้ายที่ส่วนใหญ่ประเทศพัฒนาแล้วมักมีอากาศหนาว หรืออย่างน้อยก็ไม่ร้อนเท่าเรา รูปแบบดังกล่าวจึงไม่ค่อยกลัวแดดกลัวฝนเท่าไร ผิดกับอากาศในเมืองไทยที่ร้อนชื้นฝนชุก (และแรงด้วย) สถาปัตยกรรมที่เหมาะกับประเทศเราจึงควรจะมีเรื่องชายคา(เช่นเรือนไทยโบราณ)หรือ แผงกันแดด ฟินต่างๆแบบสมัยใหม่เข้ามาเกี่ยวข้อง แน่นอนครับว่า สถาปัตยกรรมแบบไทยเดิมนั้นไม่เหมาะกับยุกปัจจุบันแล้ว ครั้นจะใช้ตามแบบฝรั่งซะเลยก็ไม่เหมาะ การเลียนแบบโดยขาดความเข้าใจดังกล่าวทำให้อาคารสะสมความร้อน ระบายอากาศได้ไม่ดี ปัญหาน้ำรั่วซึม ฯลฯ ซึ่งหมายถึงการเสียค่าใช้จ่ายในการซ่อมแซม ค่าไฟฟ้า การสิ้นเปลืองพลังงาน

แม้จะไม่เหมาะสมอย่างไร แต่ค่านิยมของคนไทยหลายคนกลับมองว่ารูปแบบอาคารเมืองหนาวทันสมัย ดูดีกว่า หลายครั้งสถาปนิกก็เข้าใจเรื่องนี้ดี แต่เจ้าของโครงการผู้ว่าจ้าง ยังฝังหัวชอบตามก้นฝรั่งอยู่ อาคารแบบเตาอบยักษ์จึงมีปรากฎให้เราได้เห็นอยู่ทั่วไป หลายรายลงเอยด้วยการติดกันสาดเหล็กเพิ่มเติมประเภทอาคารโรมันกันสาดเฮียเม้ง ซึ่งจริงๆแล้วทำซะแต่แรกสถาปนิกสามารถออกแบบรูปแบบที่เข้ากับตัวอาคารเป็นส่วนของอาคารที่คงทนถาวรไปเลย การก่อสร้างง่ายและประหยัดกว่า

เป็นเรื่องที่น่ายินดีที่ไม่กี่ปีมานี้เรามีการตื่นตัวเรื่องอาคารประหยัดพลังงาน มีการประชาสัมพันธ์ในงานต่างๆจนเกิดผลขึ้นมา โครงการบ้านจัดสรรรุ่นหลังๆเริ่มมีการใช้แนวคิด การออกแบบที่เรียกว่า Tropical มากขึ้น (แต่ส่วนใหญ่จะยังค่อนข้างร้อนอยู่) มีการประกวดออกแบบบ้านที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม ผมก็ได้แต่หวังว่าคนไทยเราจะมี พัฒนาการที่เป็นตัวของตัวเองมากขึ้น เมื่อมีโอกาสผมจะพูดเรื่องนี้กับเจ้าของโครงการเสมอ ถ้าแก้ปัญหานี้ได้ก็จะมีผลต่อปัญหาทางเศรษฐกิจสังคมอื่นๆอีกมาก เพราะมีรากเหง้าเดียวกันคือค่านิยมตามก้นฝรั่งจนเราเสียหายมากมาย แม้ว่าผมจะไม่ใช่สถาปนิกแต่ก็อยากให้เพื่อนๆพี่น้องสถาปนิกช่วยกันสร้างความเข้าใจนี้ให้กับคนในสังคมด้วยนะครับ ถ้ายังไม่เบื่ออ่านตอนสองต่อครับ (ส่วนคนเขียนกำลังมัน เขียนต่อทันที)