รูปแบบของเรือนไทยเป็นเรือนหมู่ อยู่ภายในรั้วเดียวกัน เรือนแต่ละหลังเชื่อมกันด้วยลานภายนอกเรียกว่า "นอกชาน" รูปทรงอาคารเป็นชั้นเดียวยกพื้น หลังคาทรงสูง ชายคายื่นยาว มีรูปร่างสัดส่วนที่แน่นอนตามประเพณี บรรยากาศโดยรอบร่มรื่นด้วยต้นไม้ นับเป็นสถาปัตยกรรมที่เหมาะสมกับภูมิอากาศอย่างแท้จริง

ตามรูปเป็นเรือนทับขวัญ ในพระราชวังสนามจันทร์

• หลังคาทรงสูงเพื่อกันน้ำรั่ว(มุงด้วยกระเบื้องเกล็ด) และระบายอากาศร้อนออกทางแผ่นกระเบื้อง
• ชายคายื่นยาวกันแดด
• ผนังเป็นไม้ ไม่เก็บความร้อน
• ผนังรั้วกึ่งโปร่งเพื่อให้มีอากาศไหลเวียน
• บรรยากาศโดยรอบร่มรื่นด้วยต้นไม้ เพื่อให้อากาศรอบๆไม่ร้อน

ตามรูปเป็นเรือนทับขวัญ

• ทรงหลังคาอาจจะใช้ทรงสูงเช่นเดิม หรือใช้ความลาดชันน้อยเท่าที่จำเป็นสำหรับกระเบื้องแต่ละชนิด แต่มีการตีฝ้าบุฉนวนกันความร้อน
• ชายคาใช้วัสดุกระเบื้องที่ใช้ในปัจจุบันแต่ไม่จำเป็นต้องชันมาก เพื่อทัศนียภาพที่เปิดโล่งกว่า ชายคาเป็นผืนหลังคาต่อเนื่องมาจากหลังคาหลักเพื้อให้โครงสร้างง่ายไม่ซับซ้อน
• ผนังที่โดนแดดมาก -- ผนังปูนมีการหุ้มด้วยฉนวนอีกชั้น หรือใช้คอนกรีตมวลเบา หรือผนังโครงเคร่าเหล็กมีฉนวนความร้อนภายใน
• ผนังรั้วกึ่งโปร่ง โดยใช้บล๊อคช่องลม หรือ รั้วโครงเหล็ก
• ปลูกต้นไม้รอบอาคารเช่นเดียวกัน

• ด้านหน้าเป็นพื้นที่เปิดโล่ง สำหรับทำกิจกรรมต่างๆ เนื่องจากสภาพพื้นที่โปร่งโล่งสบายกว่าการอยู่ในห้อง
• พื้นลานไม้กระดานเชื่อมหมู่เรือนไว้ด้วยกันเรียกว่า นอกชาน
• นอกชานที่กว้างมักจะเจาะช่องตรงกลางปลูกต้นไม้เป็นร่มเงา

ตามรูปเป็นเรือนไทยภายในอุทยาน ร.2

• ทำเป็นระเบียงหน้าห้องได้ในลักษณะเดียวกัน
• พื้นลานเชื่อมกลุ่มอาคารอาจจะเป็นโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็กเพื่อความคงทน แต่ต้องมีร่มไม้ปกคลุมทั่วเพื่อไม่ให้ร้อน
• เว้นช่องปลูกต้นไม้ได้เช่นกัน
• หรืออาคารสร้างบนพื้นดินไม่ต้องยกพื้น

• ผนังไม้เรียกว่า "ฝาปะกนลูกฟัก" เป็นวัสดุไม่สะสมความร้อน
• ผนังเอียงเข้าหากันเล็กน้อยเพื่อความมั่งคงของโครงสร้าง
• ช่องหน้าต่างสูง เพื่อให้ระบายอากาศได้ดี

ตามรูปเป็นเรือนไทยในวังสวนผักกาด

• ผนังปูนส่วนที่ไม่โดนแดด ส่วนที่โดนแดดอาจจะใช้ผผนังโครงคร่าวเหล็กแทรกด้วยฉนวนความร้อน หรือคอนกรีตมวลเบา
• ผนังได้ดิ่งตรง เนื่องจากวัสดุโครงสร้างสามารถยึดกันได้ดีพอ
• ช่องหน้าต่างกว้างเพื่อการระบายอากาศเช่นกัน

• เรือนครัวใช้ผนังไม้ไผ่ขัดแตะเพื่อระบายควันและความร้อนจากเตาไฟ

ตามรูปเป็นเรือนไทยภาคกลาง ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร

• ห้องครัวมีช่อหน้าต่างมากพอ มีเครื่องดูดควันสำหรับการทำครัวหนัก